Γράφει: Σπύρος Κεραμάς

Η ανακάλυψη της οικονομίας

Οι δύο μεγάλοι στοχαστές της νεωτερικότητας, Μαρξ και Βέμπερ, δείχνουν σε αρκετά σημεία του έργου τους, ότι η ανάδυση και η κυριαρχία του οικονομικού παράγοντα στις δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες ήταν το αποτέλεσμα όχι μιας φυσικής οικονομικής διαδικασίας, αλλά της κινητοποίησης μη οικονομικών δυνάμεων. Τα πορίσματα της βεμπεριανής ιστορικής ανάλυσης ανατρέπουν εν πολλοίς την πλατιά διαδεδομένη άποψη (φιλελεύθερης προέλευσης) σύμφωνα με την οποία το δεδομένο οικονομικό σύστημα θεμελιώνεται πάνω στις φυσικές τάσεις του ανθρώπου για διαρκή αύξηση της παραγωγής και μεγιστοποίηση του κέρδους. Όπως μπορούμε να δούμε και από το παραπάνω απόσπασμα, για τον Βέμπερ, το κίνητρο μιας καλύτερης αμοιβής δεν είναι ικανό να διαμορφώσει ανθρώπους αφοσιωμένους στην εργασία.

Ο άνθρωπος, το εργαλείο και το σύμβολο

Αποτελεί κοινό τόπο για την νεωτερική σκέψη η ικανότητα του ανθρώπου να επεμβαίνει στο φυσικό του περιβάλλον και να το μετασχηματίζει. Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα ζώα, ο χώρος του ανθρώπου υπάρχει πάντοτε ως προϊόν της δικής του δραστηριότητας. Η μετασχηματιστική δράση του ανθρώπου δεν αφορά μόνο τον φυσικό χώρο, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό, στον βαθμό που ο άνθρωπος διαμορφώνεται μέσω ενός διαρκούς συσχετισμού με τα στοιχεία που τον περιβάλλουν.