Κείμενα αρχείου: Βιβλιοθήκη

Ζιλ Λιποβετσκί και Ζαν Σερουά – Οι αντιφάσεις της υπερνεωτερικής κουλτούρας

μτφρ.: Κοκαρίδας Αθανάσιος Η αισθητικοποιημένη ηθική της υπερνεωτερικότητας ταυτίζεται με το ηδονιστικό ιδεώδες περί ψυχαγωγίας, αποδίδοντας καθ’ αυτόν τον τρόπο μια μαζική νομιμοποίηση σε ό,τι αφορά στις απολαύσεις και στην αναζήτησή τους στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Αλλά αυτός ο πολιτιστικός ηδονισμός, όσο πηγαίος κι αν είναι, δε αγωνίζεται μόνος του: μια σειρά άλλων προτύπων ορθώνουν ένα μέτωπο απέναντι στα ιδανικά της απόλαυσης και της άμεσης προσωπικής ολοκλήρωσης. Μεταξύ αυτών, η υγεία, η οικολογία, η εκπαίδευση, η εργασία ή ακόμα και οι επιδόσεις, καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος. Οι ηδονιστικές αξίες έρχονται, έτσι, κόντρα στις επιταγές του υγιεινισμού, της οικολογίας, της εκπαίδευσης και της προσωπικής απόδοσης: οι εντάσεις αυτών των αντιθέσεων αποτελούν τον πυρήνα των αντιφάσεων της υπερνεωτερικής κουλτούρας. Τις συνέπειες αυτών των αντιθέσεων, τις βιώνουμε καθημερινά. Ηδονιστικές αξίες και «ιατρικοποίηση» της ζωής Δεν μπορούμε να αντιληφθούμε επαρκώς την εποχή μας, αν δεν λάβουμε υπόψιν τη σημασία που αποδίδεται στην έννοια της υγείας, γεγονός που αποδεικνύεται από την αύξηση των ιατρικών δαπανών, τον πολλαπλασιασμό των επισκέψεων σε γιατρούς καθώς και των κάθε λογής εξετάσεων. Με διαρκώς αυξανόμενο …

Thomas Paine – Αγροτική Δικαιοσύνη

…η σπουδή των δικαιωμάτων του ανθρώπου σε αυτόν τον κόσμο αποτελεί έναν νέο τομέα του επιστητού, και δη έναν τομέα που χρήζει προστασίας από την ιερατική απάτη και τη θρασύτητα της μακράν υφιστάμενης καταστολής, θεώρησα σωστό να θέσω αυτό το μικρό εγχείρημα υπό την προστασία σας. Όταν συλλογιζόμαστε τη μακρά και πυκνή νύχτα, στην οποία παρέμειναν βυθισμένες η Γαλλία και ολόκληρη η Ευρώπη εξαιτίας των κυβερνήσεών τους και των ιερέων τους, πρέπει να νιώθουμε λιγότερη έκπληξη απ’ ότι θλίψη απέναντι στην αμηχανία που προκαλεί η πρώτη έκρηξη φωτός που διαλύει το σκότος. Το συνηθισμένο στο σκοτάδι μάτι μπορεί δύσκολα να αντέξει στην αρχή το άπλετο φως της ημέρας.

Jean-Pierre Dupuy – Τεχνολογία και Μεταφυσική

Η θετικιστική φιλοσοφία που κινεί το μεγαλύτερο μέρος της μοντέρνας επιστήμης και τεχνολογίας (και το μεγαλύτερο μέρος της σύγχρονης φιλοσοφίας) αντιλαμβάνεται τη «μεταφυσική» ως μια άνευ νοήματος αναζήτηση απαντήσεων σε ερωτήσεις που δεν επιδέχονται απάντηση· αλλά ο Karl Popper, ακολουθώντας το δρόμο που άνοιξε ο Emil Meyerson, έδειξε ότι δεν υπάρχει κανενός είδους επιστημονικό (ή, επιπλέον, τεχνολογικό) ερευνητικό πρόγραμμα που να μην εδράζεται σε ένα σύνολο γενικών υποθέσεων σχετικά με τη δομή του κόσμου. Σίγουρα, αυτές οι μεταφυσικές αντιλήψεις δεν είναι εμπειρικά ελέγξιμες και δεν υπόκειται σε «διάψευση». Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται ότι δεν είναι ενδιαφέρουσες, ουσιώδης και ότι δεν παίζουν έναν θεμελιώδη ρόλο στην πρόοδο της επιστήμης.

Σερζ Λατούς – Προς μια κοινωνία της λιτής αφθονίας

«Εάν εξαλειφθεί ο πόνος που προκαλείται από την ανάγκη, τότε τα απλούστερα φαγητά δίνουν εξίσου μεγάλη ικανοποίηση με εκείνη που προσφέρει ένα διαιτολόγιο στο οποίο κυριαρχεί η αφθονία» Επίκουρος, Επιστολή προς Μενοικέα, § 130 «Όποιος έχει θέσει τον εαυτό του πέρα από κάθε επιθυμία, ποια έλλειψη μπορεί να έχει;» Σένεκας, Για μια ευτυχισμένη ζωή[1] «Η υπέρτατη σοφία αυτών των καιρών ίσως να συνίσταται στο να σκέφτεται μεν κανείς απαισιόδοξα, γιατί η φύση των πραγμάτων είναι σκληρή και θλιβερή, αλλά να ενεργεί με αισιοδοξία, γιατί η ανθρώπινη παρέμβαση αποδεικνύεται αποτελεσματική για τη βελτίωση της ηθικής και της κοινωνικής ευημερίας. Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι φαινομενικά φαίνεται να ισχύει το αντίθετο, καμία προσπάθεια για την προώθηση της δικαιοσύνης και της καλοσύνης δεν πάει χαμένη». Benoît Malon, La Morale sociale[2]   Η χρεοκοπία της υλοποίησης του στόχου της ευτυχίας για όλους την οποία υποσχόταν η κοινωνία της οικονομικής μεγέθυνσης μας υποχρεώνει να αναρωτηθούμε ποιο ήταν το περιεχόμενο αυτής της υπόσχεσης. Η υπερκαταλάνωση υλικών αγαθών αφήνει ένα όλο και μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού βυθισμένο στις στερήσεις, ενώ παράλληλα δεν …

Κορνήλιος Καστοριάδης – Κοινωνικός μετασχηματισμός και πολιτισμική δημιουργία (αποσπάσματα)

Και όσον αφορά στην καθαυτό σκέψη, δεν θα ήταν θεμιτό να αναρωτηθούμε γιατί, μετά τον Χάιντεγκερ, αλλά και με αυτόν ήδη, μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε ερμηνεία, ερμηνεία που φαίνεται εξάλλου, να εκφυλίζεται σε σχόλιο και σε σχόλιο του σχολίου; Δεν πρόκειται καν για το ότι μιλάμε ακατάπαυστα για τον Φρόυντ, τον Νίτσε, τον Μαρξ· μιλάμε για αυτούς όλο και λιγότερο, αλλά μιλάμε για αυτό που ελέχθη για αυτούς, συγκρίνουμε «αναγνώσεις» και αναγνώσεις αναγνώσεων.

Thomas Paine’s “Common Sense”

Κεφάλαιο Ι Σχετικά με την Καταγωγή και το Σχεδιασμό της Κυβέρνησης Γενικά, με Συνοπτικές Παρατηρήσεις για το Αγγλικό Σύνταγμα Μερικοί συγγραφείς έχουν συγχύσει τόσο πολύ την κοινωνία με την κυβέρνηση, που αφήνουν ελάχιστες, ή καθόλου, διακρίσεις μεταξύ τους όμως είναι όχι μόνο διαφορετικές μεταξύ τους, αλλά έχουν και διαφορετική προέλευση. Η κοινωνία παράγεται από τις επιθυμίες μας, και η κυβέρνηση από τις αδυναμίες μας· η πρώτη προωθεί την ευτυχία μας θετικά με το να ενώνει τη στοργή μας, η τελευταία αρνητικά περιορίζοντας τις κακίες μας. Η μία ενθαρρύνει την επαφή, η άλλη δημιουργεί διακρίσεις. Η πρώτη είναι προστάτιδα, η τελευταία τιμωρός. Η κοινωνία σε κάθε κατάσταση είναι μια ευλογία, αλλά η κυβέρνηση ακόμα και στην καλύτερή της κατάσταση δεν είναι παρά ένα απαραίτητο κακό, και στη χειρότερή της κατάσταση ένα ανυπόφορο κακό· γιατί όταν υποφέρουμε, ή εκτιθέμεθα στις ίδιες κακουχίες από μια κυβέρνηση, τις οποίες ενδεχομένως να αναμέναμε σε μια χώρα χωρίς κυβέρνηση, οι καταστροφές μας τονίζονται με την απεικόνιση ότι εμείς εφοδιάζουμε τα μέσα από τα οποία υποφέρουμε! Η κυβέρνηση, σαν ένα φόρεμα, είναι …

Καρλ Πολάνυι – Η αυτορυθμιζόμενη αγορά και τα πλασματικά εμπορεύματα: εργασία, γη και χρήμα

  […] Ποτέ πριν την εποχή μας δεν ξεπέρασαν οι αγορές την καταστατική θέση του εξαρτήματος της οικονομικής ζωής. Κατά κανόνα, το οικονομικό σύστημα ήταν ενσωματωμένο στο κοινωνικό, και η μορφή της αγοράς ήταν συμβατή με οποιαδήποτε αρχή συμπεριφοράς επικρατούσε στην οικονομία. Η αρχή της ανταλλαγής, που βρίσκεται πίσω από τη μορφή της αγοράς, δεν φανέρωνε μια τάση επέκτασης σε βάρος των υπολοίπων. Εκεί που οι αγορές ήταν περισσότερο αναπτυγμένες, όπως στο μερκαντιλιστικό σύστημα, βρίσκονταν υπό τον έλεγχο μιας κεντρικής εξουσίας, που ασκούσε την αυταρχική εξουσία της τόσο στην αγροτική οικονομία όσο και στην εθνική ζωή. Ουσιαστικά, έλεγχος και αγορά αναπτύσσονταν παράλληλα. Η αυτορυθμιζόμενη αγορά ήταν άγνωστη έννοια· πράγματι, η εμφάνιση της ιδέας της αυτορύθμισης έφερε μια πλήρη μεταστροφή του ρεύματος της εξέλιξης. Κάτω από το φως αυτών των εξελίξεων μπορούμε να συλλάβουμε πλήρως τις ασυνήθιστες απόψεις που κρύβονται πίσω από μία οικονομία της αγοράς. Η οικονομία της αγοράς αποτελεί ένα οικονομικό σύστημα που ελέγχεται, ρυθμίζεται και κατευθύνεται μόνον από τις αγορές. Η τάξη στην παραγωγή και τη διανομή των αγαθών επαφίεται σε αυτόν τον …

CB Macpherson: Δημοκρατία της συμμετοχής

Αναδημοσιεύουμε μέρος από το κεφάλαιο Δημοκρατία της συμμετοχής του συγγράμματος Η ιστορική πορεία της φιλελεύθερης δημοκρατίας/The Life and Times of Liberal Democracy του Καναδού Crawford Brough Macpherson. «Ας στραφούμε τελικά στο πρόβλημα του τρόπου, με τον οποίον θα μπορούσε να λειτουργήσει μια δημοκρατία της συμμετοχής, αν είχαμε επιτύχει τις προϋποθέσεις της*. Πόση συμμετοχή θα μπορούσαμε να έχουμε, δεδομένο ότι σε οποιοδήποτε επίπεδο πέρα από το συνοικιακό θα έπρεπε να είναι μάλλον ένα έμμεσο ή αντιπροσωπευτικό σύστημα παρά μία άμεση δημοκρατία; Αν δει κανείς πρώτα το πρόβλημα στην γενικότητα του, βάζοντας προς το παρόν κατά μέρος τόσο το βάρος της παράδοσης όσο και τις πραγματικές συνθήκες που μπορεί να επικρατούν σε μια χώρα όταν οι προϋποθέσεις θα έχουν εκπληρωθεί επαρκώς, τότε το απλούστερο μοντέλο, που δίκαια θα μπορούσε να ονομασθεί δημοκρατία της συμμετοχής, θα ήταν ένα πυραμιδοειδές σύστημα με άμεση δημοκρατία στο επίπεδο της συνοικίας ή του εργοστασίου – πραγματική διαπροσωπική συζήτηση και απόφαση με γενική συναίνεση ή πλειοψηφία, και εκλογή αντιπροσώπων που θα συνιστούσαν ένα συμβούλιο στο αμέσως επόμενο και περιεκτικότερο επίπεδο, ας πούμε τον …

Μοντέλα φιλελεύθερης δημοκρατίας: Μια παρουσίαση του έργου του C. B. Macpherson

Το σύγγραμμα «Η ιστορική πορεία της φιλελεύθερης δημοκρατίας/The Life and Times of Liberal Democracy» του Καναδού Crawford Brough Macpherson γράφηκε το 1977 και έχει επηρεάσει σημαντικά μετέπειτα μελετητές της θεωρίας της φιλελεύθερης δημοκρατίας όπως οι David Held και John Rawls. Στα ελληνικά εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1986 υπό την διεύθυνση του Παναγιώτη Κονδύλη στη σειρά «Φιλοσοφικής και Πολιτικής Βιβλιοθήκης»των εκδόσεων Γνώση. Ο Macpherson προτείνει τη χρήση μοντέλων για να περιγράψει τα στάδια της σύγχρονης δημοκρατίας από τις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι και τις ημέρες μας. Επιπλέον, στο τέλος του βιβλίου, στο κεφάλαιο με τίτλο «Δημοκρατία της συμμετοχής», αναπτύσσει τον προβληματισμό αν «η φιλελεύθερη δημοκρατία στα πλαίσια ενός μεγάλου εθνικού κράτους είναι δυνατόν να εξελιχθεί σε μια μεικτή (άμεση και έμμεση μαζί) δημοκρατία: δηλαδή αν είναι δυνατό να εξελιχτεί προς την κατεύθυνση μιας πληρέστερης συμμετοχής, η οποία μπορεί να απαιτεί μηχανισμούς διαφορετικούς από το τυπικό κομματικό σύστημα». Για τη μετάβαση αυτή ο Macpherson διατυπώνει μια σειρά από αρνητικές και θετικές προϋποθέσεις που είτε υπαγορεύουν είτε απαγορεύουν αυτήν την δυνατότητα. Η συνείδηση του ατόμου μέσα …

Κορνήλιος Καστοριάδης – Προϋποθέσεις της δημοκρατίας

Ο Rousseau, η εκπροσώπηση και ο κυρίαρχος – Stuart Mill, η αρχαία δημοκρατία και ο κύκλος της δημιουργίας: η δημοκρατία προϋποθέτει ενεργούς πολίτες· αυτή η ενεργός συμμετοχή είναι αποτέλεσμα της δημοκρατίας – Άλλες πλευρές της θέσμισης της δημοκρατίας: η δημιουργία ενός δημόσιου χώρου και ο από κοινού χειρισμός της βίας – Η δημοσιότητα της γνώσης – Η μόνιμη λειτουργία της πόλης ως υπόθεσης που αφορά τους πάντες έχει ως αποτέλεσμα η πόλις να είναι υπόθεση που αφορά τους πάντες – Η δημιουργία ενός ουσιαστικού δημόσιου χρόνου