Landscape with Charon Crossing the Styx (c. 1515-1524), Joachim Patinir

Γράφει: Στυλιανός Ιατρού*

Στη Βρετανία σήμερα συμβαίνουν πολλά πράγματα, κυρίως ακυρώσεις και ματαιώσεις των πολλών πραγμάτων που θα έπρεπε κανονικά να συμβαίνουν, εάν η μέρα δεν ήταν η θερμότερη στην καταγεγραμμένη μνήμη, με 40°C στη ζώνη του Λονδίνου — βάλτε ακόμα πέντε βαθμούς πάνω μέσα στο αστικό τοπίο, ένεκα των πολεοδομικών υλικών, των δραστηριοτήτων, και του μικροκλίματος των δρόμων.

Το βασίλειο δεν είναι καθόλου έτοιμο για τέτοιες κλιματικές εξάρσεις, όπως βέβαια και για πλημμύρες ή χιονοθύελλες, που τα τελευταία χρόνια έχουν πυκνώσει σε συχνότητα και ένταση. Γι’ αυτό ευθύνεται η μακρά διοίκηση των Τόρις που ξεχαρβάλωσε το κράτος, χωρίς να το έχει καταστήσει streamlined και αποδοτικό, ασχολούμενη πολύ πιο ζωηρά με τις εσωκομματικές της εκλογές κάθε διετία-τριετία.

Η εικόνα της παράλυσης εκτείνεται απ’ τον κόσμο των ιδιωτών, όπου για παράδειγμα κλείνουν νωρίτερα επιχειρήσεις και ακυρώνονται ραντεβού, έως τον κόσμο των δημόσιων υπηρεσιών, όπου η λέξη «δυσλειτουργία» παραχωρεί τη θέση της στη λέξη «παύση» σε ορισμένες περιπτώσεις, λογουχάρη στα δρομολόγια των σιδηροδρόμων, όπου έχουν παρατηρηθεί βλάβες απ’ τη διαστολή στις ράγες. Οι σιδηρόδρομοι είναι κεντρική υπόθεση στις μετακινήσεις των Βρετανών.

Μα και δρόμοι κι αεροδιάδρομοι έχουν λιώσει, όπως έγινε σε αεροπορική βάση της RAF. Εδώ κάποιος θα ξεκινούσε να μιλάει για ζήτημα εθνικής ασφαλείας, αλλά καί τα προηγούμενα, όσα ανέφερα και δεν συνδέονται με το στράτευμα, κι εκείνα συνιστούν προβλήματα εθνικής ασφάλειας, γιατί η ομαλότητα στη ρουτινιάρικη και βαρετούλα λειτουργία μιας κοινωνίας είναι κατεξοχήν ο δείκτης πως υπάρχει ασφάλεια και σταθερότητα στη διαχείριση των μηχανισμών του κράτους, και τελικά της οικονομίας κάθε λογής σχέσεων είτε μεταξύ των πολιτών είτε μεταξύ αρχόντων και αρχομένων.

Με το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της συγκεντρωμένο στις πόλεις, η Δύση είναι περίπου ολοσχερώς εξαρτημένη για την ακμή και την ευημερία της, κι έτσι για το πλανητικό της προβάδισμα, απ’ τον αστικό τρόπο ζωής που διψά για πολύ και καθαρό νερό, για ενέργεια, αξιόπιστες και ομαλές μεταφορές, για πλούσιες παροχές υγείας, για 24/7 εφοδιασμό με εισηγμένα τρόφιμα και είδη τεχνολογίας, για υπηρεσίες αιχμής, και σε όλα αυτά είναι που δοκιμάζεται σήμερα, ενώ οι ηγεσίες της μοιάζουν ν’ απεραντολογούν διαπιστωτικά επαναλαμβάνοντας εν χορώ συνθήματα κι ευχολόγια για το περιβάλλον, ή αναπέμποντας τις αποφάσεις σε συλλογικά όργανα που συνέρχονται σε ατέρμονες συνοδούς με μικρό αποτέλεσμα.

Νομίζω πως μας προσπερνούν οι καιροί και μας ξεπερνούν οι προκλήσεις που οι θεσμικοί μηχανισμοί της διοίκησής μας έχουν μάθει πώς να διαχειρίζονται με τα εγχειρίδια της παρωχημένης τους μακαριότητας, ειδικά όσον αφορά ζητήματα όπου οι μηχανισμοί απλά άφηναν τα πράγματα να επιλυθούν από μόνα τους, λογουχάρη τα προβλήματα λειψυδρίας, ξηρασίας, και της αποκατάστασής τους.

Η ξηρασία, όπως αυτή που πλήττει την Ιταλία αυτό το διάστημα, είναι ένα φαινόμενο που οικοδομείται στο βάθος μηνών διάβασης απ’ το ένα σκαλοπάτι στο άλλο, και τελικά στο βάθος ετών, με κλιματική συμβολή αλλά και ανθρώπινες διαχειριστικές ευθύνες των πόρων, ακόμα καί στο πλέον αθώο, ανύποπτο επίπεδο μικρών, τοπικών παρεμβάσεων. Τεχνικά, είναι μια πλάνη πως θά ‘ρθει μια βροχή το φθινόπωρο και θα σώσει τα πράγματα, γιατί η μηχανική του εδάφους δεν λειτουργεί έτσι: απαιτείται συνεχής και ήπια βροχόπτωση μηνών για να γεμίσει εκείνο που έχει εξαφανιστεί, χωρίς να διαβρωθεί το κατάξερο χώμα, όμως η κοινή μας πρόσφατη εμπειρία μας υπενθυμίζει πως δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Η λύση δεν βρίσκεται στο να παραδώσουμε τα υπουργεία σε μηχανικούς περιβάλλοντος, γιατί η πολιτική είναι μια τέχνη που απαιτεί εποπτεία πολλών αντικειμένων που συνθέτουν το πλέγμα του βιώματος και της διαχείρισης μιας κοινωνίας. Και τούτο απαιτεί προσαρμοστικές πρωτοβουλίες επί των υλικών και άυλων υποδομών των κοινωνιών μας.

Μιλώ για τεχνικές υποδομές άλλων εποχών αλλά και για νοοτροπίες άλλων εποχών, θεσμικά πλαίσια και πολλά ακόμα, που δεν θεραπεύονται μονάχα με μηχανική περιβάλλοντος, μολονότι αυτό θα ήταν ένα πρώτης τάξεως εργαλείο επικοινωνιακής δημαγωγίας: «ιδού, εμπιστευθήκαμε το πρόβλημα στους ειδικούς, ό,τι πουν θα το εφαρμόσουμε.»

Τέτοια ήταν η πλάνη του μηνύματος της Γκρέτα Τούνμπεργκ, που αγνοούσε τί σύνθετο πράγμα είναι ένα κράτος μέσα σ’ έναν κόσμο με άλλα κράτη. Θα ήταν μια συνταγή πρόκλησης εφτά νέων προβλημάτων για κάθε λύση που θα προτεινόταν, γιατί θ’ αγνοούσε το σύνθετο πλέγμα του διαδικτυωμένου κόσμου μας.

Όμως ναι, έχει νόημα οι κυβερνήτες — στους οποίους σωστά εμπιστευόμαστε την εξουσία της διαχείρισης των κοινωνιών μας — να επιτρέψουν περισσότερο χώρο ανάμεσα στα επιτελεία τους σε πρόσωπα με ειδικευμένη εποπτεία των θεμάτων, τα οποία όμως δεν θα κυβερνούν αλλά θα συμβουλεύουν.

Εξίσου, οι ηγεσίες δεν θα πρέπει κατόπιν να μεταθέτουν στους ώμους των ειδικών τους συμβούλων το πολιτικό κόστος για τις αποφάσεις που οι ίδιοι καλούνται να λάβουν, οπωσδήποτε όχι με το εργαλείο της επιβολής ενός δικαίου ανάγκης, αλλά με την υπομονετική οργάνωση κι εφαρμογή μακράς πνοής που θα φανερώνει ότι έχει καταστεί κατανοητό πως οι προκλήσεις μακράς πνοής δεν αντιμετωπίζονται με τη λαϊκιστική συμπεριφορά του κολλήματος τσιρότων.

Το πράγμα απαιτεί την καλλιέργεια μιας διοικητικής κουλτούρας (δηλαδή διοικητών και διοικουμένων εξίσου) μακρόπνοης διαχείρισης των προκλήσεων, ενώ προς το παρόν θα έχετε προσέξει πως, εθελοτυφλώντας ή και χαϊδεύοντας λαϊκιστικά την ανυπομονησία των όχλων, οι κυβερνήσεις υποτιμούν στην τελική τους ανάλυση τα πράγματα σχολιάζοντας την ανταπόκρισή τους ως διαχείριση της μίας κρίσης μετά την άλλη, της καθεμίας ξεχωριστά, τεμαχίζοντας το αντικείμενο, και αντιμετωπίζοντας τη διαδοχή των καταστροφών ως περιστατικά εξάρσεων που κάποια στιγμή κάπως ενσκήπτουν διαταράσσοντας μια κανονικότητα, την οποία βιαζόμαστε να δούμε να επιστρέφει σαν ποτέ της να μην ανετράπη.

Όμως η συχνότητα και η ένταση των περιστατικών έχουν μετατρέψει την κανονικότητα σε σύντομα διαλείμματα μιας εύθραυστης ομαλότητας ανάμεσα σε ανασφάλεια, και τούτο αποτελεί μέρος των ευθυνών διαχείρισης και άσκησης πολιτικής των ηγεσιών να καταπιαστούν, διότι δεν εκλέγονται για τα πολλοστοφανή μα καί για τα πρωτοφανή, που ούτως ή άλλως εξελίσσονται σε πολλοστοφανή.


*Ο Στυλιανός Ιατρού ζει στη Θεσσαλονίκη, είναι ιστορικός, αρθρογραφεί δε για την επικαιρότητα, με έμφαση στην πολιτική και τη γεωπολιτική.