Gilles Kepel: η επιστροφή των θρησκειών στον εικοστό αιώνα
«Έτσι, η δημοκρατία, όπως την κατανοούσε ο Χασάν αλ-Μπάνα της Αιγύπτου, οι γυναίκες που οδηγούσαν αυτοκίνητο στη Σαουδική Αραβία ή τα κορίτσια που πήγαιναν σχολείο στο βορειοδυτικό Πακιστάν αντιμετωπίζονταν ως κακά που έπρεπε να παταχθούν, αφού απειλούσαν μια ατομικιστική ανδρική ελίτ, η οποία ωστόσο εξαρχάιζε…
Ο Lyotard και η γνώση στη μεταμοντέρνα εποχή
«Διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του, για την οποία ο ίδιος είναι υπεύθυνος. Ανωριμότητα είναι η αδυναμία να μεταχειρίζεσαι τον νου σου χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου». Immanuel Kant «Ο ιδεαλιστικός μύθος για την πανουργία του Λόγου, που δικαιολογεί τις φρικαλεότητες…
Από τα Παραδείγματα του Kuhn στο “anything goes” του Feyerabend
«Αν εισέλθουμε σε μια συζήτηση των διαφόρων φιλοσοφιών που συνδέθηκαν με τη σύγχρονη φυσική, θα βρούμε ότι χρειάζεται να ασχοληθούμε με τα επιχειρήματα των ίδιων των φυσικών. Μπορεί μεν η φυσική να ασχολείται με “έναν πραγματικό, εξωτερικό κόσμο”, αλλά είναι δυνατό να υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες…
Ο Émile Durkheim και οι (απ)αρχές της κοινωνιολογίας
Αν και η μέθοδος του Durkheim έχει θεωρηθεί «συντηρητική», με το σκεπτικό ότι δίνει έμφαση στη διατήρηση των υπαρχόντων θεσμών και αποθαρρύνει την κοινωνική αλλαγή, ο ίδιος το αναγνωρίζει και συγχρόνως εξηγεί ότι η ομαλότητα ενός θεσμού δε συνεπάγεται αναγκαστικά ότι δεν πρέπει να αλλάξει τίποτε. Πραγματικά, τίποτε δεν αποκλείει ένας νέος θεσμός που θα εμφανιστεί, να αποδειχτεί τελικά περισσότερο ωφέλιμος για το κοινωνικό σύνολο. Η ωφελιμότητα είναι ευρύτερη, ως έννοια, από την ομαλότητα και γι’ αυτό η ομαλότητα μιας κατάστασης δε σημαίνει αναγκαστικά ότι δεν υπάρχει κάτι καλύτερο που μπορεί να την αντικαταστήσει.
Σκέψεις πάνω στον Ortega Y Gasset και στη μαζική κοινωνία
Συνδιαμόρφωση: Μύρων Ζαχαράκης και Μιχάλης Θεοδοσιάδης Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά φαινόμενα της εποχή που ζούμε, είναι η συνωμοσιολογία. Σύμφωνα με τον σημαντικό μελετητή αυτού του κοινωνικού φαινομένου, Pierre-André Taguieff, μια θεωρία συνωμοσίας ενδέχεται να είναι: γεγονοτική (όταν επικεντρώνεται σε μεμονωμένο γεγονός), συστημική (για ευρείας…
Η έννοια της Iδεολογίας: ο Mannheim, ο σχετικισμός και η Κοινωνιολογία της Γνώσης (γ’ μέρος)
«Υπάρχουν πτυχές του ναζισμού και του κομμουνισμού, που δύσκολα τις καταλαβαίνουν, δύσκολα τις συλλαμβάνουν, όσοι έχουν πάρει τις υποθέσεις και τους γνώμονές τους από μιαν, οσοδήποτε ατελή, φιλελεύθερη κοινωνία […] Όσο νεοτερική κι αν είναι η ορολογία τους, όσο ρεαλιστική κι αν είναι η τακτική…
Η έννοια της Iδεολογίας: o Pareto, τα παράγωγα και η κυκλοφορία των ελίτ στην εξουσία (β’ μέρος)
«Η ιδεολογική ενότητα του όχλου, λοιπόν, δεν είναι παρά ένας μύθος. Η ενότητα εκδηλώνεται μόνο σε κάθε ομάδα που έχει ίδια συμφέροντα». Gustave Le Bon «Ο βλάκας αναρχικός που ρίχνει βόμβες και πυροβολισμούς ξέρει πολύ καλά ότι σκοτώνει, και το ίδιο καλά ξέρει πως η…
Η έννοια της Iδεολογίας: η συνεισφορά του μαρξισμού (α’ μέρος)
«[…] αυτό που βγαίνει από μια επαναστατική δικτατορία είναι μια πολεμική κοινωνία δικτατορικού τύπου (η οποία γίνεται όλο και πιο πολεμική όσο κρατάει αυτή η δικτατορία), δηλαδή ένας στρατιωτικός δεσποτισμός […] Τι βγήκε από τις πολιτικές αναταραχές στη Ρώμη; Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και ο στρατιωτικός…
«Τέλος της Ιστορίας» και «σύγκρουση των πολιτισμών»: δύο κατασυκοφαντημένες ιδέες (β’ μέρος)
Βέβαια, δεν είναι όλοι οι πολιτισμοί εξίσου εχθρικοί μεταξύ τους. Ορισμένοι διαθέτουν πολιτισμικά χαρακτηριστικά που τους ενώνουν και επομένως θα ήταν πιθανότερη μια διαπολιτισμική συμμαχία ανάμεσά τους και ενάντια σε άλλες πολιτισμικές ομάδες με τις οποίες διαφοροποιούνται περισσότερο, σε μια κατάσταση ανάγκης. Ο εκάστοτε πολιτισμός μοιάζει με μια εκτεταμένη οικογένεια, καθώς τα κράτη-πυρήνες φροντίζουν για την πειθάρχηση των υπολοίπων. Ενώ στην ψυχροπολεμική εποχή οι χώρες μπορούσαν να είναι σύμμαχοι, δορυφόροι, πελάτες, ουδέτερες ή αδέσμευτες, σήμερα υπάρχουν κράτη-πυρήνες, μοναχικές χώρες, διαιρεμένες ή διχασμένες χώρες. Κράτος μέλος ονομάζεται κάθε κράτος που ανήκει σε κάποια πολιτισμική συμμαχία. Κράτος πυρήνας ονομάζεται το ισχυρότερο κράτος ενός πολιτισμού, υπό το οποίο συνενώνονται και τα υπόλοιπα μέσα στην πολιτισμική συμμαχία: πρόκειται για τις Η.Π.Α. και τον γαλλογερμανικό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσον αφορά τον Δυτικό πολιτισμό (αφού ο συγκεκριμένος έχει δύο πυρήνες), την Ιαπωνία για τον Ιαπωνικό, την Κίνα για τον Σινικό, και τέλος, τη Ρωσία για τον Ορθόδοξο. Ας σημειωθεί ότι η Ιαπωνία είναι η μοναδική περίπτωση πολιτισμού που ταυτίζεται απολύτως με ένα μόνο κράτος. Το Ισλάμ δεν έχει μέχρι στιγμής κράτος πυρήνα, αλλά δεν αποκλείεται να αποκτήσει μέλλον. Ο Huntington θεωρεί ότι από όλα τα ισλαμικά κράτη, αυτό που μάλλον συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες να αποκτήσει έναν τέτοιον ρόλο, είναι η Τουρκία.
«Τέλος της Ιστορίας» και «σύγκρουση των πολιτισμών»: δύο κατασυκοφαντημένες ιδέες (α’ μέρος)
Πλέον όλο και περισσότερα κράτη αποκτούν φιλελεύθερη δημοκρατία και οικονομία της αγοράς. Η παγκόσμια αλληλεπίδραση της ανθρωπότητας σε οικονομικό, πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, ωθεί αναπόδραστα τα διάφορα κράτη στον εκσυγχρονισμό αλλά και στην ομογενοποίηση. Τα όποια κενά ή παλινδρομήσεις είναι εντελώς προσωρινά και σε καμία περίπτωση δεν έχουν τη δύναμη να ανακόψουν τη σταθερή εξελικτική πορεία της ανθρωπότητας προς τα εμπρός. Ακόμη και οι λιγοστές εναπομείνασες δικτατορίες τείνουν να αποζητούν τη νομιμοποίησή τους προσποιούμενες ότι διαθέτουν δημοκρατικά χαρακτηριστικά, ένα χαρακτηριστικό σύμπτωμα της αδυναμίας τους να δώσουν νομιμοποίηση στον εαυτό τους ως εναλλακτικές λύσεις. Ένα σημείο τομής υπήρξε η πτώση του τείχους του Βερολίνου. Ο κύκλος μοιάζει να έκλεισε. Η φιλελεύθερη δημοκρατία εξέρχεται νικήτρια από τον εικοστό αιώνα. Ο φιλελευθερισμός μοιάζει πλέον μονόδρομος. Γιατί λοιπόν να μην αρχίσουμε πάλι τις αισιόδοξες προβλέψεις μας;